بی شک شما نیز شاهد بیقراری ها و گرگرفتگی های بی وقفه مادران یا خود شده اید و برای شما این سوال مطرح می شود که دلیل این حالت های بدن چیست؟ یا نگران عقب افتادگی دوره پریودی خود هستید؟ خوب است بدانید که سیکل قاعدگی در بانوان در برهه ای از زمان متوقف می شود که یائسگی نامیده می شود. به یاد داشته باشید که این روند به تغییر در هورمون های زنانه که شاید یک الی دو ماه دوره پریود دچار تغییر شود بیان نمی شود. بلکه برای آن دسته از خانم هایی است که به طور متوالی 12 ماه قاعدگی منظمی نداشته اند. این اتفاق ممکن است برای بانوان رنج سنی 45 الی 55 سال رخ دهد و حتی در برخی از زنان بیش از موقع آن به وجود بیاید. به گفته دکتر کاملیا مدنی ، بهترین جراح و متخصص زنان در همدان میانگین رنج ابتلا به یائسگی از 51 سال می باشد. اما برای آگاهی دقیق از این روند و راه کارهای مناسب با آن بهتر است که ادامه متن را با دقت مطالعه کنید.
یائسگی چیست؟
یکی از روند های فیزیولوژیکی است که در زندگی تمامی بانوان به صورت کاملا طبیعی رخ خواهد داد. با افزایش سن تخمدان ها هورمون های کمتری را به نسبت قبل تولید می کنند و این امر به مرور زمان موجب یائسگی در آنان می گردد. البته این اتفاق به طور ناگهانی پیش نخواهد آمد ابتدا دوره های قاعدگی نامنظم را تجربه می کنند و سپس به طور کامل خونریزی پریود آن ها قطع می شود.
از دیدگاه علمی زنانی که 12 ماه متوالی و مکرر قاعدگی نداشته باشند به یائسگی یا همان پساقاعدگی مبتلا شده اند. با توجه به اینکه این اتفاق کاملا طبیعی و روند بدن به شمار می رود اما ممکن است با یکسری پیامدهای ناخوشایند برای شخص به همراه باشد. که می توان با مطالعه این نوشته بسیاری از موارد مثبت را آموخت که کمترین عوارض را در پی پساقاعدگی تجربه کنید.
سن یائسگی در بانوان به چه مواردی مرتبط است؟
بسیاری از خانم ها در سنین 45 تا 55 سالگی آغاز یائسگی آنان می باشد. اما این سن می تواند به مواردی مرتبط باشد که این رنج سنی را تحت تاثیر قرار دهد. به عنوان مثال سن یائسه شدن زنان به وراثت ارتباط مستقیمی خواهد داشت.عواملی مانند استعمال دخانیات ، پروسه های منع از بارداری ، میزان شاخص توده بدنی و بسیاری موارد دیگر ممکن است رنج سنی یائسگی را تغییر دهد. تعداد زیادی از بانوان زودتر از حالت معمول به این حالت دچار می شوند.
این وضعیت می تواند به دلیل ژنتیک آنان باشد و یا بخاطر دلایل محیطی همچون جراحی یا شیمی درمانی پیش بیاید. در برخی از زنان می توان با توجه به وضعیت و رنج سنی آنان با تجویز داروهای هورمونی روند پریود را مجدد از سر گرفت. اما در برخی دیگر ممکن است که نتوان با این روش مانعی برای بروز یائسگی شد و فرد در سنین کمتر از 40 سالگی به این وضعیت مبتلا شود.
9 نشانه رایج و متداول ابتلا به یائسگی در میان بانوان :
همانطور که قبلا اشاره شد سن آغاز این شرایط را می دانید اما ماه های پایانی بی شک یکی از علائم ذیل را تجربه می کنید که دانستن آنان می تواند به شما این فرصت را ببخشد که سریعتر به دکتر مراجعه کنید و مانع از بروز یائسگی زودرس شوید. در نتیجه بهتر است که با دقت بسیار این موارد را به خاطر بسپارید. عبارتند از :
- دوره های پریودی نامنظم
- خشکی واژن
- گرگرفتگی
- لرز
- عرق شبانه
- اختلال در خواب
- تغییرات خلق و خو
- بالا رفتن وزن و تغییر در متابولیسم
- کاهش تراکم مو
- خشکی پوست
بهترین زمان برای مراجعه به متخصص زنان و زایمان چه زمانی است؟
همانطور که می دانید آناتومی بدن هر زن با دیگری متفاوت است و این امر موجب شده است که نحوه یائسگی در بانوان با یکدیگر متغیر باشد. یکی در جوانی و دیگری در سنین بالا رخ می دهد. یکی با کلی علائم و نشانه همراه است و دیگری عوارضی را تجربه نخواهد کرد. اما می توان با مراجعه به موقع و منظم به دکتر زنان روند ابتلا به این اختلال را به تعویق انداخت. خانم ها بهتر است که همواره چکاپ های منظمی را برای احتیاط و پیشگیری از بروز هر نوع بیماری زنان انجام دهند. این مراجعه ها می تواند تنها با معاینه تکنیکال به اتمام رسد و یا اینکه برای شما ازمایش های غربالگری همانند کولونوسکوپی ، ماموگرافی و انواع دیگر توصیه شود. بهتر است که رعایت بهداشت ناحیه تناسلی و به ویژه روند چکاپ سالانه خود را منظم انجام دهید. این کار می تواند روند ابتلا به هر نوع عارضه ای را به تاخیر بیاندازد.
شایع ترین نشانه های یائسگی در بانوان چیست؟
- احساس گرگرفتگی : بروز این حالت در میان 60 الی 80 درصد از مبتلایان رخ می دهد. از همین رو یکی از متداول ترین علائم یائسگی به شمار می رود. گرگرفتگی عمدتا به طور مکرر در دفعات متوالی در نواحی سر ، صورت و قفسه سینه رخ می دهد و به مرور به دیگر نقاط بدن منتقل می شود.
- تعریق شبانه : تعداد بسیاری از زنان در موقع خواب با احساس گرما یا سرمای شدید و با عرق بسیار در وضعیتی که لباس هایشان از عرق خود خیس شده است از خواب بیدار می شوند. این حالت ممکن است چندین مرتبه در شب تکرار شود و زمینه ساز بی خوابی در شخص شود. در پی این وضعیت شخص دچار افسردگی و خستگی می شود.
- مشکلات خواب : یکی دیگر از نشانه های یائسگی در بانوان بروز اختلال در خواب آنان می باشد. این حالت بدون در نظر گرفتن تعریق شبانه خواهد بود که در تعداد زیادی از بانوان مشاهده می شود.
- خشکی واژن : این حالت در زنان با خارش ، درد ، احساس ناراحتی در واژن در زمان برقراری رابطه به همراه خواهد بود.
- افسردگی : بروز مشکل در حافظه ، اختلال تمرکز ، حس تنهایی و انزوا ، بی حوصلگی و حتی افزایش میل به خواب در شبانه روز نیز می توانند از نشانه های پیدایش یائسگی در خانم ها باشد. اما بهتر است به خاطر داشته باشید که هریک از این علائم بایستی برای شما تنها زنگ خطری باشد که سریعتر به دکتر مراجعه کنید و شاید این نشانه ها بیان کننده بیماری دیگری باشد.
تغییرات هورمونی در دوران یائسگی
در دوران یائسگی ، بدن زنان دچار تغییرات هورمونی قابل توجهی می شود که مهم ترین آن کاهش تدریجی هورمون های استروژن و پروژسترون است. این هورمون ها توسط تخمدان ها تولید می شوند و نقش مهمی در تنظیم چرخه قاعدگی ، سلامت استخوان ها و عملکرد بسیاری از سیستم های بدن دارند. با نزدیک شدن به یائسگی ، فعالیت تخمدان ها کاهش پیدا می کند و در نتیجه سطح این هورمون ها در بدن پایین می آید که باعث توقف قاعدگی و پایان دوره باروری می شود.
کاهش استروژن و پروژسترون می تواند تغییرات مختلفی در بدن ایجاد کند. از جمله این تغییرات می توان به گرگرفتگی ، تعریق شبانه ، اختلال در خواب ، تغییرات خلق وخو و خشکی واژن اشاره کرد. همچنین این تغییرات هورمونی ممکن است بر سلامت پوست ، مو و حتی تراکم استخوان ها نیز تأثیر بگذارد. به همین دلیل توجه به سبک زندگی سالم ، تغذیه مناسب و در صورت نیاز مشورت با پزشک می تواند به مدیریت بهتر این دوران کمک کند.
یائسگی چه تأثیری بر پوست، مو و وزن دارد؟
یائسگی به دلیل کاهش هورمون استروژن می تواند تغییراتی در پوست ایجاد کند. استروژن نقش مهمی در حفظ رطوبت ، خاصیت ارتجاعی و تولید کلاژن در پوست دارد ؛ بنابراین با کاهش این هورمون ، پوست ممکن است نازک تر ، خشک تر و کم انعطاف تر شود. به همین دلیل بسیاری از زنان در این دوران افزایش چین وچروک ، کاهش شادابی پوست و گاهی خارش یا حساسیت پوستی را تجربه می کنند.
از طرف دیگر ، تغییرات هورمونی می تواند بر مو و وزن بدن نیز تأثیر بگذارد. برخی زنان در دوران یائسگی با نازک شدن یا ریزش مو مواجه می شوند ، در حالی که ممکن است رشد موهای زائد در برخی نواحی بیشتر شود. همچنین کاهش متابولیسم بدن و تغییرات هورمونی می تواند باعث افزایش وزن ، به ویژه در ناحیه شکم شود. داشتن رژیم غذایی سالم ، فعالیت بدنی منظم و مراقبت مناسب از پوست و مو می تواند به کاهش این تغییرات کمک کند.
یائسگی و سلامت استخوان ها
یائسگی تأثیر قابل توجهی بر سلامت استخوان ها دارد ، زیرا با کاهش هورمون استروژن ، روند از دست رفتن تراکم استخوانی در بدن سریع تر می شود. استروژن نقش مهمی در حفظ استحکام و تراکم استخوان ها دارد و کاهش آن می تواند باعث ضعیف شدن بافت استخوانی و افزایش خطر پوکی استخوان شود. به همین دلیل زنان پس از یائسگی بیشتر در معرض شکستگی استخوان ها ، به ویژه در ناحیه لگن ، ستون فقرات و مچ دست قرار می گیرند.
برای پیشگیری از پوکی استخوان در دوران یائسگی ، رعایت سبک زندگی سالم بسیار اهمیت دارد. مصرف کافی کلسیم و ویتامین D ، داشتن رژیم غذایی متعادل ، و انجام ورزش های منظم مانند پیاده روی یا تمرینات قدرتی می تواند به تقویت استخوان ها کمک کند. همچنین در برخی موارد پزشک ممکن است آزمایش سنجش تراکم استخوان یا مصرف مکمل ها و داروهای خاص را برای حفظ سلامت استخوان ها توصیه کند.
یائسگی در اشخاصی که رحم خود را برداشته اند به چه صورت است؟
بسیاری از بانوان به دلایل متفاوتی ممکن است که مجبور شوند رحم خود را تخلیه کنند اما تخمدان ها در بدن در جای خود مانده باشند. برای این دسته از عزیزان نیز یائسگی به شیوه دیگر اشخاص به وجود می آید. اما برای این قبیل اشخاص به علت اینکه رحمی وجود ندارد به طبع خونریزی وجود نخواهد داشت. در نتیجه مشاهده نشانه های یائسگی در این اشخاص کمی با سختی ممکن خواهد بود. اما علائم این بیماری با دیگران متفاوت نخواهد بود.
اولین علامت یائسگی
اولین علامت یائسگی معمولاً تغییر در چرخه قاعدگی است. در این مرحله، پریودها ممکن است نامنظم، کوتاهتر یا طولانیتر از حد معمول شوند و گاهی شدت خونریزی تغییر میکند. این تغییرات به دلیل کاهش تدریجی هورمونهای زنانه بهویژه استروژن و پروژسترون رخ میدهند و اغلب اولین نشانهای هستند که زنان متوجه میشوند وارد مرحله یائسگی یا پیشیائسگی شدهاند.
علاوه بر تغییر در پریود، برخی زنان ممکن است گرگرفتگی، تعریق شبانه، تغییرات خلقی یا بیخوابی خفیف را تجربه کنند، که این علائم نیز به تدریج همراه با نوسانات هورمونی بروز میکنند. شناسایی زودهنگام این نشانهها میتواند به مدیریت بهتر علائم و پیشگیری از عوارض طولانیمدت مانند پوکی استخوان کمک کند.
آخرین پریود قبل از یائسگی
آخرین پریود قبل از یائسگی به عنوان یائسگی (Menopause) تعریف میشود و زمانی است که برای ۱۲ ماه متوالی هیچ خونریزی قاعدگی رخ ندهد. این مرحله نشاندهنده پایان طبیعی دوره باروری زن و کاهش دائمی تولید هورمونهای تخمدان، بهویژه استروژن و پروژسترون است.
قبل از یائسگی، زنان معمولاً وارد مرحلهای به نام پیشیائسگی یا منوپوز (Perimenopause) میشوند که در آن چرخههای قاعدگی نامنظم، شدت خونریزی متفاوت و علائم هورمونی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و تغییرات خلقی دیده میشود. بنابراین، آخرین پریود واقعی پس از ۱۲ ماه بدون خونریزی مشخص میکند که زن وارد یائسگی شده است.
علل مبتلا شدن به یائسگی
علل مبتلا شدن به یائسگی معمولاً به تغییرات طبیعی هورمونی و گاهی عوامل پزشکی مرتبط است. مهمترین علل عبارتاند از:
- پیری و کاهش طبیعی هورمونها: یائسگی عمدتاً یک روند طبیعی بدن است که معمولاً بین سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ میدهد. با افزایش سن، فعالیت تخمدانها کاهش یافته و تولید هورمونهای استروژن و پروژسترون کم میشود که منجر به توقف قاعدگی میشود.
- برداشتن تخمدان ها یا جراحی های زنان: زنانی که تخمدانهای خود را به دلایل پزشکی مانند کیست، تومور یا جراحی هیسترکتومی برداشتهاند، ممکن است یائسگی زودرس یا ناگهانی را تجربه کنند.
- شیمیدرمانی یا پرتو درمانی: این روشها میتوانند عملکرد تخمدانها را مختل کرده و باعث یائسگی زودرس شوند.
عوامل ژنتیکی و سبک زندگی: سابقه خانوادگی یائسگی زودرس، سیگار کشیدن، تغذیه نامناسب و استرس مزمن نیز میتواند روند یائسگی را تسریع کند.
در مجموع، یائسگی نتیجه کاهش طبیعی فعالیت تخمدانها است، اما عوامل پزشکی یا سبک زندگی میتوانند زمان آغاز آن را جلو بیندازند.
پیامدهای یائسگی
یکی از عواملی که موجب بروز این بیماری در افراد می شود. پایین آمدن سطح استروژن در میان هورمون ها خواهد بود. این اتفاق می تواند سبب بروز برخی عوارض همانند :
- پوکی استخوان
- آب مروارید
- بی اختیاری ادرار
- بیماری های قلبی و عروقی
- افسردگی و اختلال در خواب
- تغییر در سوخت و ساز بدن
- آتروفی واژن
- آمیزش همراه با درد
آیا بارداری بعد از یائسگی ممکن است ؟
طبیعتا جواب به این پرسش منفی خواهد بود. اما ماه های منتهی به این اختلال که چرخه قاعدگی بهم ریخته است احتمال بارداری وجود دارد. به توصیه دکتر زنان بهتر است که حداقل بعد از گذشت یکسال از یائسگی از روش های پیشگیری از بارداری استفاده نکنید.
