هیسترکتومی پروسه ای است که در آن رحم را از بدن بیمار بر می دارند. دلایلی از جمله خونریزی غیرعادی ، افتادگی رحم ، فیبروئید یا سرطان ، آندومتریوز و دردهای مزمن لگنی منجر به انجام این عمل می شوند. به گفته دکتر کاملیا مدنی بهترین جراح و متخصص زنان و زایمان همدان ؛ بسته به نوع عمل هیسترکتومی ، معمولا بیمار طی چهار تا شش هفته بهبودی کامل می یابد. برای آشنایی بیشتر با جراحی برداشتن رحم ، مطالعه مقاله پیش رو را از دست ندهید.
هیسترکتومی چیست؟
همان طور که قبلا ذکر شد هیسترکتومی ، به فرآیند برداشتن رحم گفته می شود. از آن جا که رحم ، محل رشد جنین در دوره بارداری است ؛ قاعدتا با انجام این جراحی ، دیگر امکان حاملگی وجود نخواهد داشت. لازم به ذکر است که این جراحی ، بیشتر در خانم های 40 تا 50 ساله شایع است.
به طور کلی بر اساس نوع و علت عمل ، ممکن است در این جراحی سایر اندام ها و بافت های اطراف رحم مثل لوله های فالوپ و تخمدان ها را هم بردارند. لذا در این جراحی شاهد آن هستیم که گاهی اوقات همراه با رحم ، دهانه رحم نیز برداشته می شود.
انواع هیسترکتومی
دلایل مختلفی برای انجام این پروسه درمانی وجود دارد ، از جمله :
- هیسترکتومی کامل : در این نوع از هیسترکتومی ، رحم و دهانه رحم برداشته می شوند ؛ در واقع این نوع هیسترکتومی ، رایج ترین نوع این جراحی می باشد.
- هیسترکتومی ساب توتال (بخشی از اندام ها) : در این نوع ، رحم برداشته می شود و دهانه رحم سر جای خود باقی می ماند.
- روش کامل به همراه لوله فالوپ و تخمدان ها : رحم ، دهانه رحم ، لوله های فالوپ و تخمدان ها به طور کامل برداشته می شوند.
- هیسترکتومی رادیکال : در این نوع از هیسترکتومی نیز رحم و بافت های اطرافش مثل لوله های فالوپ ، بخشی از واژن ، تخمدان ها ، غدد لنفاوی و بافت های چربی برداشته می شوند.
روش های هیسترکتومی
سه راه برای انجام هیسترکتومی وجود دارد :
- هیسترکتومی لاپاراسکوپی
- هیسترکتومی واژینال
- هیسترکتومی ابدومینال
جهت تماس و دریافت نوبت از دکتر کاملیا مدنی فرم زیر را تکمیل کنید.
دلایل جراحی هیسترکتومی چیست؟
دلایل اصلی هیسترکتومی یا برداشتن رحم عبارتند از :
1. فیبروم ها
فیبروم ها یا تومورهای خوش خیم رحم می توانند باعث درد شدید ، خونریزی زیاد و مشکلات ادراری شوند و اگر با سایر روش های درمانی امکان رفع آن ها وجود نداشته باشد از روش هیسترکتومی استفاده می شود.
2. اندومتریوز
اندومتریوز نوعی بیماری زنانه به معنای رشد غیر طبیعی بافت داخل رحمی به سایر بخش ها است که با درد و ناراحتی زیادی همراه است.
3. پرولاپس رحم
افتادگی رحم که می تواند مشکلاتی مانند بی اختیاری ادرار و فشار روی لگن ایجاد کند.
4. سرطان
برای درمان سرطان رحم ، تخمدان ، دهانه رحم یا لولههای فالوپ ممکن است نیاز به هیسترکتومی وجود داشته باشد.
5. خونریزی غیرقابل کنترل
خونریزی شدید و غیرقابل کنترل که با روش های درمانی دیگر بهبود نمی یابد ؛ از دیگر دلایلی است که انجام عمل هیسترکتومی را ضروری می سازد.
6. درد مزمن لگنی
در برخی موارد ، درد مزمن لگنی که به درمان های دیگر پاسخ نمی دهد ؛ ممکن است نیاز به هیسترکتومی داشته باشد.
بهترین سن جراحی هیسترکتومی
سن مناسب برای جراحی هیسترکتومی معمولا بعد از ۴۰ سالگی در نظر گرفته می شود ، مگر این که شرایط خاص پزشکی مانند سرطان رحم ، فیبروم های بزرگ یا خونریزی های غیرقابل کنترل وجود داشته باشد که جراحی را در سنین پایین تر ضروری سازد.
این محدودیت سنی ، به دلیل تأثیرات هورمونی و جسمانی ناشی از برداشتن رحم است که می تواند شامل یائسگی زودرس ، کاهش تراکم استخوان و مشکلات قلبی – عروقی شود. به علاوه باید اشاره داشت که حفظ رحم در سنین باروری ، می تواند گزینه های بیشتری برای فرزندآوری فراهم کند. از این رو هیسترکتومی در زنان جوان ، تنها در موارد ضروری و با در نظر گرفتن تمام جوانب انجام می شود.
تکنیک های جراحی هیسترکتومی
جراحان با توجه به تجربیات شان ، علت انجام عمل و به طور کلی وضعیت سلامت عمومی بیمار ؛ از روش های مختلفی برای انجام جراحی هیسترکتومی استفاده می کنند. در این جراحی نوع تکنیک مورد استفاده ، تا حدودی مشخص کننده مدت زمان بهبودی و نوع اسکار یا جای زخم است. شایان ذکر است که برای انجام عمل هیسترکتومی از روش جراحی باز و یا از تکنیک MIP (روش های نیمه تهاجمی) استفاده می شود.
تکنیک جراحی باز
این تکنیک ، به عنوان جراحی شکمی شناخته شده و روی تقریبا 54% از بیمارانی انجام می شود که وضعیت خوش خیمی دارند. معمولا برشی با اندازه 5 تا 7 اینچ در بالا و پایین شکم یا از پهلو به پهلوی بیمار ایجاد و بخش های مورد نظر برداشته می شوند. بعد از عمل ، بیمار 2 تا 3 روز در بیمارستان بستری می شود.
تکنیک MIP
از جمله روش های نیمه تهاجمی برای انجام عمل هیسترکتومی می توان به موارد ذیل اشاره کرد :
- هیسترکتومی واژینال
- هیسترکتومی لاپاراسکوپی
- هیسترکتومی واژینال با کمک لاپاروسکوپی
- هیسترکتومی لاپاروسکوپی با کمک ربات
قبل از عمل هیسترکتومی چه اقداماتی لازم است؟
اگر پزشک شما تشخیص انجام هیسترکتومی را صادر کرده است می بایست از نکات زیر پیروی کنید :
- چنانچه داروی خاصی مصرف می کنید ، حتما این مسئله را به اطلاع ایشان برسانید ؛ ضمنا فراموش نکنید که باید با پزشک خود صادق باشید و درباره سوابق پزشکی تان نیز با ایشان صحبت کنید.
- خانم هایی که دخانیات از جمله سیگار و قلیان مصرف می کنند و نیز بانوانی که مشروبات الکلی به مصرف می رسانند ، باید از زمانی که پزشک به آن ها توصیه می کند که اغلب 2 هفته قبل از عمل می باشد ؛ نسبت به ترک این موارد اقدام نمایند. ( دخانیات و الکل ، منجر به بروز اختلال در روند عمل شده و پس از جراحی نیز پروسه بهبودی را مختل کرده و سبب تاخیر در روند ترمیم زخم های جراحی می شوند.)
- بانوانی که با اضافه وزن ، روبرو هستند می بایست از چند وقت قبل از جراحی ، رژیم سالمی داشته باشند و تا جای ممکن از اضافه وزن خود بکاهند.
- توصیه می شود از یک هفته قبل از عمل ، به میزان فراوان آب بنوشید تا بدن تان هیدراته باشد ؛ هیدراته بودن بدن به تسریع روند بهبودی کمک قابل توجهی می کند.
- برخی خانم ها نگران این هستند که زمان جراحی شان با سیکل ماهیانه تداخل پیدا کند ، باید بگوییم جای نگرانی نیست ؛ زیرا این موضوع تاثیری بر روی پروسیجر جراحی ندارد.
- لازم است از یک روز پیش از عمل غذای سبک بخورید و از 8 ساعت پیش از شروع جراحی ، ناشتا باشید. پر بودن معده سبب می شود در حین عمل ، محتویات معده به دهان شما بازگشته و در نتیجه پیامدهای جدی برای تان پیش آید.
لازم به ذکر است که جراح معالج تان در جلسه مشاوره ، در خصوص تمام موارد فوق الذکر با شما صحبت کرده و این موارد را به اطلاع تان خواهند رسانید.
حین جراحی هیسترکتومی چه اتفاقی می افتد؟
این عمل ، نیاز به بستری و رسیدگی دارد و با توجه به نوع آن و طبق نظر پزشک ، بیمار را با استفاده از داروهای بیهوشی عمومی یا موضعی آماده جراحی می کنند. پس از انتخاب تکنیک جراحی و نوع عمل ، روند جراحی آغاز شده و طی مدت یک تا دو ساعت اقدامات لازم بر روی بیمار انجام و رحم از بدن او برداشته می شود.
مراقبت های بعد از هیسترکتومی
به طور کلی دوران نقاهت افراد بعد از جراحی هیسترکتومی ؛ با توجه به نوع و روش عمل ، 6 تا 8 هفته تعیین می شود. به مرور زمان ، جای برش خوب می شود و تنها در حد یک اسکار در ناحیه شکم به جا می ماند. مهم ترین نکات مراقبتی که پس از این جراحی باید به آن ها توجه داشته باشید از قرار زیر می باشند :
- انجام فعالیت های جنسی ، تا زمان توصیه شده از سوی جراح ، ممنوعیت دارد.
- بیماران در هفته اول پس از عمل هیسترکتومی ، مجاز به بالا رفتن از پله و رانندگی نمی باشند.
- به طور معمول به مدت چند روز تا چند هفته بعد از هیسترکتومی خونریزی خواهید داشت ، بنابراین باید از پدهای بهداشتی برای کنترل خونریزی و تخلیه واژینال استفاده کنید. در صورتی که خونریزی تان سنگین بود حتما باید تیم درمان خود را از این مسئله مطلع کنید.
- تا زمانی که جراح معالج تان توصیه نموده ، از انجام فعالیت و ورزش های سنگین خودداری کنید و تا شش هفته کامل از بلند کردن اجسام سنگین اجتناب نمایید. البته طی این مدت ، فعالیت های سبک را می توانید با مشورت پزشک خود انجام دهید.
- اگرچه استراحت کافی در دوره نقاهت این جراحی ، روند بهبودی و ریکاوری را تسریع می کند ؛ اما باید از بی تحرکی بپرهیزید و بعد از گذشت یک روز حتما به آهستگی در منزل قدم بزنید ، چون این کار به بهبود گردش خون شما کمک شایانی می کند و باعث می شود خون در پاهای تان لخته نشود. (دقت داشته باشید که نباید بیش از حد حرکت کنید و به بدن خود فشار وارد آورید)
آیا بعد از هیسترکتومی شکمم تخت می شود؟
باد کردن یا نفخ معده بعد از هیسترکتومی ، امری عادی است. شاید چندین هفته طول بکشد تا باد و ورم شکم تان از بین برود. برای رهایی از ناراحتی ها و اختلالات این چنینی با پزشک خود مشورت کنید. در راستای رفع تورم و نفخ شکم ، ورزش های مخصوص و استفاده از کمپرس گرم و تغییر رژیم تاثیرگذار هستند.
شایع ترین عوارض جانبی هیسترکتومی
از رایج ترین عوارض این عمل ، ترشحات واژینال (که به طور معمول تا شش هفته پس از جراحی ادامه دارد) و نیز حساسیت در ناحیه برش می باشند. به یاد داشته باشید که در صورت برداشتن تخمدان ها همراه با رحم ؛ شما علائم دیگری اعم گر گرفتگی ، خشکی واژن ، کاهش میل جنسی ، اختلال در خواب و تجربه بی خوابی را نیز تجربه خواهید کرد. البته نگران نباشید ، زیرا پزشک تان راه های درمانی جهت جلوگیری از عوارض جانبی مذکور را برای تان توضیح خواهند داد.
مزایای عمل هیسترکتومی
در حالت کلی ، جراحی هیسترکتومی زندگی لذت بخشی را برای تان به ارمغان می آورد ، مخصوصا اگر از دردهای مداوم لگنی یا خونریزی های سنگین و غیرعادی رنج می برید. ضمنا باید خاطر نشان شد در صورتی که خطر ابتلا به سرطان بالا باشد ، انجام هیسترکتومی آن را کاهش خواهد داد.
رژیم غذایی مناسب بعد از هیسترکتومی
می توان طبق رژیم غذایی سابق عمل کرد ؛ ولی کسانی که درگیر ناراحتی معده اند ، غذاهای کم چرب و کم ادویه مثل مرغ کبابی ، برنج خالی ، ماست و نان تست مصرف کنند. بیماران پس از این جراحی ؛ معمولا به خاطر تحرکات روده ، ممکن است دچار یبوست شوند ؛ لذا اگر بعد از چند روز هنوز در دفع مشکل داشتید از پزشک خود کمک بگیرید.
چرا شکم بزرگ می شود؟
اولین دلیل بزرگی و افتادگی شکم بعد از برداشتن رحم ، نفخ و دیگری از کار افتادن عضلات عمقی شکم است. نفخ را با رژیم غذایی مناسب می توان برطرف نمود و از کار افتادن عضلات عمقی شکم را نیز با انجام ورزش های مناسب می توان حل کرد.
چاقی بعد از هیسترکتومی
عمل هیسترکتومی ممکن است با چاقی همراه باشد ؛ چرا که به دنبال برداشتن رحم ، تعادل هورمون ها به هم می ریزد ، مخصوصا اگر تخمدان ها هم برداشته شوند ؛ زیرا در این صورت بدن نمی تواند هورمون های استروژن و پروژسترون تولید کند. به طور کلی با نبود این هورمون ها در بدن ، هورمون های مردانه افزایش می یابند و این مسئله باعث چاقی می شود.
آیا در جراحی هیسترکتومی ، تخمدان ها هم برداشته می شوند؟
بسته به نوع هیسترکتومی و دلایل انجام آن می توان تخمدان ها را در حالت طبیعی خود حفظ کرد یا برداشت. تصمیم به برداشتن یا باقی گذاشتن تخمدان ها باید با توجه به وضعیت پزشکی بیمار و با مشورت پزشک انجام شود.
برداشتن تخمدان ها می تواند به کاهش خطر سرطان تخمدان کمک کند ، اما می تواند به یائسگی زودرس و سایر مشکلات مرتبط با کمبود هورمون ها منجر شود. بنابراین با توجه به تخصصی بودن این موضوع ، بهتر است تصمیم گیری در ارتباط با آن را به بهترین متخصص زنان بسپارید.
آیا درد جراحی برداشتن رحم زیاد است؟
درد پس از عمل برداشتن رحم می تواند در افراد مختلف ، متفاوت باشد؛ زیرا به طور کلی به عوامل مختلفی از قبیل نوع جراحی ، روش انجام آن و وضعیت کلی سلامتی بیمار بستگی دارد. در هر حال نگران درد ناشی از این جراحی نباشید ، چرا که با روش های مختلف از جمله مصرف داروهای مسکن و همچنین تکنیک های غیر دارویی مانند استفاده از کمپرس سرد می توانید آن را تسکین بخشید.
راه کارهای موثر در پیشگیری از نیاز به هیسترکتومی
برای پیشگیری از نیاز به انجام هیسترکتومی ، اقدامات و روش های مختلفی وجود دارد. با انجام این راهکارها می توان به حفظ سلامت رحم کمک کرده و از مشکلاتی که ممکن است سبب نیاز به انجام هیسترکتومی شوند ، جلوگیری کرد. این راهکارها به شرح زیر می باشند :
1. مدیریت بیماری های مزمن
بیماری هایی مانند فیبرومها ، آندومتریوز و سرطان های رحمی می توانند نیاز به هیسترکتومی را ایجاد کنند. از این رو با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب این بیماری ها از طریق مشاوره منظم با پزشک و پیگیری های پزشکی به موقع می توان از بروز مشکلات جدی و ضرورت نیاز به انجام عمل هیسترکتومی پیشگیری به عمل آورد.
2. معاینه های منظم و غربالگری
انجام معاینات منظم لگن و غربالگری های سالیانه ، مانند پاپ اسمیر (Pap smear) و اولتراسوند ، برای شناسایی تغییرات غیرطبیعی در رحم و پیشگیری از پیشرفت مشکلات منتج به انجام هیسترکتومی ، امری ضروری است. لازم به ذکر است که این معاینات ، به تشخیص زودهنگام و مدیریت موثر مشکلات کمک می کنند.
3. رژیم غذایی سالم و ورزش
رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم می تواند به حفظ سلامت کلی بدن و کاهش خطر ابتلا به مشکلات رحمی کمک کند. مصرف مواد مغذی مورد نیاز و حفظ وزن مناسب می تواند تأثیر مثبتی بر سلامت رحم داشته باشد.
4. مدیریت استرس و سلامت روان
استرس و مشکلات روحی می توانند بر سلامت جسمانی تاثیر بگذارند. روش های مدیریت استرس مانند مدیتیشن ، یوگا و مشاوره روانشناسی می تواند به حفظ سلامت عمومی کمک کرده و سبب پیشگیری از برخی مشکلات جسمانی که ممکن است به هیسترکتومی منجر شوند ، گردد.
5. درمان های پزشکی غیرجراحی
برای مشکلاتی که ممکن است به هیسترکتومی منجر شوند ، استفاده از درمان های غیرجراحی مانند داروهای هورمونی ، درمان های حرارتی و درمان های میدیکال می تواند گزینه های مؤثری برای مدیریت و بهبود شرایط باشند.
این روش ها می توانند به حفظ سلامت رحم و پیشگیری از نیاز به هیسترکتومی کمک کنند ؛ اما در صورت بروز مشکلات جدی ، مشاوره با یک متخصص زنان خوب و ارزیابی دقیق وضعیت رحم توصیه می شود.
عوارض هیسترکتومی
هیسترکتومی یا برداشتن رحم یکی از جراحیهای شایع زنان است، اما مانند هر عمل جراحی دیگری میتواند با عوارض کوتاهمدت و بلندمدت همراه باشد. مهمترین عوارض آن عبارتند از:
1. عوارض کوتاهمدت بعد از عمل:
- درد و تورم شکم: طبیعی است و با مسکنهای تجویز شده کنترل میشود.
- خونریزی یا ترشحات واژن: معمولاً در روزهای اولیه پس از عمل دیده میشود و به تدریج کاهش مییابد.
- عفونت محل جراحی یا لگن: با رعایت نکات بهداشتی و مصرف آنتیبیوتیک پیشگیری یا درمان میشود.
- مشکلات ادراری یا یبوست موقت: به دلیل بیهوشی، کاهش فعالیت و جابجایی اعضای لگن، ممکن است رخ دهد.
2. عوارض بلندمدت بعد از هیسترکتومی:
- تغییرات هورمونی: اگر تخمدانها نیز برداشته شوند، کاهش استروژن باعث گرگرفتگی، خشکی واژن و کاهش تراکم استخوان میشود.
- افتادگی یا تغییر موقعیت اندامهای لگنی: به دلیل جای خالی رحم، مثانه یا رودهها ممکن است کمی جابجا شوند و باعث احساس فشار یا بیاختیاری شوند.
- تغییرات روانی و جنسی: برخی زنان بعد از هیسترکتومی دچار تغییر در میل جنسی یا احساس افسردگی میشوند، هرچند بسیاری پس از گذشت زمان این مشکلات بهبود مییابند.
با مراقبتهای پس از عمل، ورزشهای مناسب کف لگن و پیگیری منظم با پزشک، بسیاری از این عوارض قابل پیشگیری یا کاهش هستند.
جای خالی رحم بعد از هیسترکتومی
پس از هیسترکتومی (برداشتن رحم)، فضای خالی که رحم قبلاً اشغال میکرد، در داخل لگن باقی میماند. بدن انسان به طور طبیعی این فضای خالی را با تغییر موقعیت سایر اعضای لگن پر میکند: مثلاً مثانه، رودهها و بافتهای حمایتی لگن کمی جابجا میشوند تا تعادل طبیعی حفظ شود. این تغییرات معمولاً بدون ایجاد مشکل جدی هستند، اما در برخی زنان ممکن است باعث حس فشار، افتادگی اندامهای لگنی یا تغییر در عملکرد مثانه و روده شود.
برای پیشگیری از مشکلات ناشی از این جای خالی، پزشکان معمولاً توصیه میکنند: تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن انجام شود، از بلند کردن اجسام سنگین خودداری شود و پیگیریهای پس از عمل مرتب انجام شود. در موارد نادر که تغییرات ساختاری باعث ایجاد علائم قابل توجه شوند، جراح ممکن است از روشهای تقویت لگن یا پروتز حمایتی استفاده کند تا جای خالی رحم بهتر پشتیبانی شود و عملکرد طبیعی لگن حفظ شود.
